مسابقه فضایی جدید تنش ها و خطر درگیری مسلحانه را در مناقشه ماه بین قدرت ها افزایش می دهد

اکتشافات فضایی با تمرکز استراتژیک بر اشغال ماه و فضای سیسلونار وارد مرحله جدیدی از رقابت شدید بین قدرت های جهانی شده است. کشورهایی مانند ایالات متحده، چین و روسیه در حال ترویج برنامه های جاه طلبانه هستند، در حالی که کاهش هزینه های پرتاب مداری امکان مشارکت فزاینده شرکت های خصوصی و بازیگران دولتی جدید را فراهم می کند و رقابت برای منابع و تسلط بر سرزمین های فراتر از زمین را تشدید می کند.

این دوره جدید از مبارزه قدیمی برای اعتبار جنگ سرد دور می شود و اکنون بر تعیین قوانین برای بهره برداری از منابع و ایجاد حضور دائمی تمرکز می کند. پویایی کنونی، که با پیشرفت‌های سریع فناوری و اتحادهای استراتژیک مشخص شده است، نگرانی‌هایی را در مورد نظامی‌سازی فضا و پتانسیل درگیری‌های مسلحانه در حوزه‌ای که قبلاً به عنوان یکی از اکتشافات صلح‌آمیز در نظر گرفته می‌شد، افزایش می‌دهد.

منبع اصلی تنش در فقدان یک چارچوب حقوقی قوی بین المللی نهفته است. معاهده فضای ماورای جو که در سال 1967 امضا شد، تصاحب ملی اجرام آسمانی را ممنوع می کند، اما شکاف های قابل توجهی در مورد فعالیت هایی مانند استخراج معادن در مقیاس تجاری یا قانونی بودن مناطق امنیتی در اطراف پایگاه های قمری باقی می گذارد و فضایی را برای تفسیرهایی که به نفع منافع ملی است و خطر رویارویی مستقیم را افزایش می دهد، باقی می گذارد.

اتحادهای رقیب در نژاد قمری جدید

دو بلوک بزرگ همکاری شکل گرفته است که منعکس کننده تقسیمات ژئوپلیتیکی روی زمین است. ایالات متحده پیمان آرتمیس را رهبری می کند، مجموعه ای از اصول دوجانبه که توسط بیش از 40 کشور از جمله متحدانی مانند ژاپن، کانادا و اعضای آژانس فضایی اروپا امضا شده است. هدف ایجاد استانداردهایی برای اکتشاف ایمن و شفاف ماه است که به عنوان مبنایی برای برنامه آرتمیس است که هدف آن ایجاد یک پایگاه پایدار در قطب جنوبی ماه است.

در مقابل، چین و روسیه در حال توسعه ایستگاه تحقیقاتی بین‌المللی ماه (ILRS) هستند، پروژه‌ای که همچنین یک پایگاه در قطب جنوبی ماه برنامه‌ریزی می‌کند و قبلاً حمایت کشورهایی مانند ونزوئلا، پاکستان و آفریقای جنوبی را جلب کرده است. این مشارکت چین را به عنوان نیروی اصلی فناوری و مالی قرار می دهد، در حالی که روسیه تجربه گسترده خود را در پروازهای فضایی طولانی مدت ارائه می دهد.

این تقسیم سناریویی از رقابت مستقیم برای نفوذ در حاکمیت فضایی آینده ایجاد می کند. هر اتحاد نه تنها به دنبال دستیابی به نقاط عطف علمی است، بلکه به دنبال تضمین دسترسی اولویت به منابع استراتژیک، مانند آب یخ زده موجود در دهانه های دائمی سایه دار است که برای ماموریت های آینده ضروری است.

خلاء قانونی که به اختلاف دامن می زند

معاهده فضای ماورای جو در سال 1967، ستونی از قوانین فضایی، در زمینه ژئوپلیتیکی بسیار متفاوتی شکل گرفت. اصول بنیادین آن، مانند ممنوعیت سلاح های کشتار جمعی در مدار و عدم حاکمیت بر اجرام آسمانی، برای تنظیم پیچیدگی های اکتشاف مدرن کافی نیست. این سند به طور صریح به استخراج و تجارت منابع نمی پردازد و منطقه خاکستری ایجاد می کند که کشورها و شرکت های خصوصی مشتاق کشف آن هستند. برای مثال، توافقنامه آرتمیس، حق استخراج و استفاده از منابع فضایی را تایید می‌کند، تفسیری که عموماً پذیرفته نشده است و کشورهای غیر امضاکننده با سوء ظن به آن نگاه می‌کنند.

این ابهام قانونی خطرناک است زیرا اجازه می دهد تا رقابت برای منابع بدون مجموعه ای از قوانین مشخص برای جلوگیری از اختلافات رخ دهد. فقدان یک مکانیسم چندجانبه موثر برای حل و فصل اختلافات بر سر ادعاهای معدنکاری یا تداخل در عملیات، خطر تشدید سریع یک حادثه جزئی را افزایش می‌دهد. تلاش‌ها برای به‌روزرسانی قوانین فضایی در سازمان ملل به کندی انجام می‌شود و اغلب به دلیل اختلافات بین قدرت‌های بزرگ فضایی متوقف می‌شود و باعث می‌شود که خلاء قانونی در حالی که فعالیت‌ها در فضا تسریع می‌یابد، باقی بماند.

پیشرفت های تکنولوژیکی و نمایش قدرت

چین با ماموریت های موفقی مانند Chang’e 5 که نمونه های ماه را به زمین آورد و Chang’e 4 که اولین فرود در سمت دور ماه را انجام داد، پیشرفت قابل توجهی در برنامه فضایی خود نشان داده است. این کشور در حال پیشرفت در توسعه موشک های قابل استفاده مجدد است و برای آماده سازی برای ساخت پایگاه خود، ماموریت های متعددی را در قطب جنوب ماه برنامه ریزی می کند.

ایالات متحده از طریق برنامه آرتمیس، ماموریت بدون سرنشین Artemis I را تکمیل کرد و در حال آماده سازی پرواز مداری سرنشین دار Artemis II است. ناسا به مشارکت‌های مهم بخش خصوصی، به‌ویژه با SpaceX، که سیستم Starship آن برای برنامه‌های فرود فضانوردان در سطح ماه و کاهش شدید هزینه‌های پرتاب، کلیدی است، متکی است.

روسیه، اگرچه شریک چین است، اما در حفظ برنامه قمری خود با چالش هایی مواجه است، اما همچنان یک بازیگر مرتبط با دانش گسترده در فناوری موشک و سیستم های پشتیبانی حیاتی است. کشورهای دیگر مانند هند نیز با موفقیت تاریخی ماموریت Chandrayaan-3 که اولین فرود نرم را بر روی قطب جنوب ماه انجام داد، حضور دارند.

این تکامل سریع فناوری به اکتشاف غیرنظامی محدود نمی شود. توسعه ماهواره‌های قابل مانور، بازوهای رباتیک و سایر فناوری‌های با کاربرد دوگانه، که می‌توانند هم برای نگهداری و هم از کار انداختن ماهواره‌های رقیب استفاده شوند، همپوشانی فزاینده بین برنامه‌های نظامی و غیرنظامی در فضا را نشان می‌دهد.

نظامی شدن روزافزون فضای سیسلونار

منطقه بین زمین و ماه که به عنوان فضای سیسلونار شناخته می شود، به حوزه جدیدی با اولویت استراتژیک بالا برای نیروهای مسلح قدرت های بزرگ تبدیل شده است. کنترل این ناحیه برای محافظت از دارایی های موجود در مدار زمین و ماه، علاوه بر امکان نمایش قدرت، ضروری است. کارشناسان هشدار می دهند که نبود معاهدات به روز شده، مارپیچ خطرناک نظامی سازی را تسهیل می کند. آزمایش‌های قابلیت‌های «ضدفضا»، که شامل همه چیز از مسدود کردن سیگنال‌ها (پاره‌سازی) تا استفاده از سلاح‌های جنبشی برای از بین بردن ماهواره‌ها می‌شود، بیشتر اتفاق می‌افتد. نیروی فضایی ایالات متحده نیاز به توسعه قابلیت ها برای عملیات های طیف کامل در فضا را اعلام کرده است، در حالی که چین و روسیه آمریکایی ها را به دنبال هژمونی نظامی مداری متهم می کنند. گسترش فناوری‌های دو منظوره، که می‌توانند هم اهداف صلح‌آمیز و هم تهاجمی داشته باشند، تهدیدها را تشدید می‌کند. اقداماتی مانند آزمایش‌های تسلیحات ضد ماهواره‌ای که قبلاً توسط چندین کشور انجام شده است، نه تنها هزاران زباله خطرناک را تولید می‌کند که همه ماهواره‌ها را تهدید می‌کند، بلکه به عنوان نمایش قدرتی نیز دیده می‌شود که باعث یک مسابقه تسلیحاتی می‌شود. نظارت Cislunar در حال تبدیل شدن به یک اولویت نظامی برای ردیابی فعالیت‌های رقبا است و مشارکت با شرکت‌های خصوصی توسعه فناوری‌هایی با پتانسیل جنگی را سرعت می‌بخشد.

پیامدهای استراتژیک برای امنیت جهانی

رقابت در فضا بازتاب مستقیم تنش های ژئوپلیتیکی روی زمین است. تسلط بر فضا مزایای نظامی و اقتصادی تعیین کننده ای را ارائه می دهد، از اطمینان از عملکرد سیستم های ناوبری ماهواره ای، مانند GPS، تا کنترل شبکه های ارتباطی جهانی. یک درگیری احتمالی در فضا پیامدهای فاجعه باری خواهد داشت و به طور بالقوه زیرساخت های حیاتی را که جامعه مدرن به آن وابسته است فلج می کند.

ظهور چین به عنوان یک قدرت برتر فضایی، رهبری تاریخی ایالات متحده را به چالش می کشد و واشنگتن را مجبور می کند سرمایه گذاری در نیروی فضایی خود را افزایش دهد و اتحادها را تقویت کند. دینامیک قدرت جهانی نه تنها در خشکی و دریا، بلکه در مدار زمین و به طور فزاینده ای در مجاورت ماه نیز در حال بازتعریف است.

قطب جنوب قمری: کانون اختلاف

مسابقه تا قطب جنوب ماه خودسرانه نیست. این منطقه محل قرارگیری دهانه‌هایی در سایه دائمی است، جایی که دمای بسیار پایین باعث شده تا مقادیر زیادی آب به شکل یخ حفظ شود. این منبع با ارزش ترین دارایی روی ماه در نظر گرفته می شود، زیرا می توان آن را استخراج کرد و به آب آشامیدنی، اکسیژن برای تنفس و هیدروژن و اکسیژن برای پیشران موشک تبدیل کرد.

ایجاد پایگاهی که قادر به بهره برداری از این یخ آب باشد، مزیت استراتژیک بسیار زیادی را به همراه خواهد داشت و به یک کشور یا اتحاد اجازه می دهد تا در ماه به خودکفایی برسد و از ماهواره به عنوان پایگاهی برای ماموریت های آینده به مریخ و سایر مقاصد منظومه شمسی استفاده کند.

آینده حاکمیت فضایی

ترکیب فرصت‌های دگرگون‌کننده و چالش‌های استراتژیک عمیق، دوران جدید فضایی را تعریف می‌کند. اگرچه دموکراتیک کردن دسترسی به فضا تعداد شرکت کنندگان را افزایش می دهد، قدرت واقعی هنوز در گروه کوچکی از کشورها متمرکز است. آینده اکتشاف ماه به شدت به توانایی جامعه بین‌المللی برای برقراری گفت‌وگوهای سازنده و ایجاد مکانیسم‌های حکمرانی جدید برای کاهش خطرات درگیری و اطمینان از باقی ماندن فضا در حوزه‌ای به نفع تمام بشریت بستگی دارد.