News (NY)

Observatory amazindikira kuchuluka kwa methanol mu interstellar comet 3I/ATLAS ku Chile

3IAtlas observado pela missão Juice da ESA
3IAtlas observado pela missão Juice da ESA - ESA/Nasa

Telesikopu yawayilesi ya ALMA, yomwe ili m’chipululu cha Atacama, pa Chile, inajambula zachilendo zomwe sizinachitikepo poyang’anira gulu lakumwamba lomwe likubwera. Zomwe zajambulidwa zikuwonetsa kuti chinthu chamlengalenga chili ndi mowa wosavuta womwe ndi wapamwamba kwambiri kuposa miyezo yokhazikitsidwa ndi sayansi ya zakuthambo ya matupi opangidwa mdera lathu la zakuthambo. Kusanthula mwatsatanetsatane kwa mpweya wotuluka pawailesi kwalola asayansi kudziwa momwe mkati mwake ndi mtambo wa mpweya womwe ukuzungulira pakati pa wapaulendo wapatali uyu.

Ndi thupi lakumwamba lomwe silimangiriridwa ku mphamvu yokoka ya nyenyezi yathu yaikulu ndipo limayenda pa liŵiro lochititsa chidwi kupyola kunja kwa vacuum yakunja. Miyezo ikuwonetsa kuti kuchuluka kwa zinthu zakuthupi kumaphwanya zolemba zonse zam’mbuyo zomwe zidalembedwa pansi kapena malo owonera mlengalenga. Kupanga mapu kosalekeza kwa chinthu ichi kumapereka zenera lolunjika pamikhalidwe yamankhwala a machitidwe a nyenyezi akutali komanso akale.

Orbital dynamics ndi njira yopulumukira mwachangu

Thupi lakumwamba lidadziwika koyamba pa Julayi 1, 2025 ndi chenjezo la ATLAS, lomwe limagwiranso ntchito kuchokera kudera la Chile. Sua hyperbolic trajectory inatsimikiziridwa mwamsanga ndi malo a astrometry, omwe amatsimikizira mosapita m’mbali za chiyambi chake chapakati. Diferente mwa zinthu zomwe zimazungulira nyenyezi yathu mu ellipses zotsekedwa, mlendo uyu ali ndi mphamvu zokwanira za kinetic kuti athawe mphamvu yokoka ya m’deralo.

Liwiro la kusamuka limafika makilomita 61 pa sekondi imodzi, mlingo womwe umapangitsa kuthekera kulikonse kogwidwa ndi mapulaneti akuluakulu kukhala osatheka. The perihelion, nsonga yoyandikira kwambiri nyenyezi yapakati, inachitika mu October 2025. Atualmente, chinthucho chiri panjira yotsimikizika yotuluka, mosalekeza kupita kumalo akuya popanda chiyembekezo chobwerera.

Podutsa m’madera amkati, thanthwe lozizira linadutsa njira ya Júpiter, kusunga mtunda wa makilomita pafupifupi 670 miliyoni kuchokera kugwero la kutentha kwapakati. Essa mtunda unali wokwanira kuyambitsa njira za sublimation pamwamba pake, kutulutsa chikomokere chowoneka ndi ma jets azinthu zomwe zitha kutsatiridwa ndi zida zolondola kwambiri.

Kupanga kwa Chemical ndi kuchuluka komwe sikunachitikepo

Cholinga chachikulu cha kuwunika kwa millimeter ndi submillimeter chinali pamasainidwe owoneka bwino a methanol ndi hydrogen cyanide. Zotsatira zakuchulukirako zidawonetsa kusiyana kwakukulu ndi ma comet am’deralo. Kuchuluka kwa mowa ndi cyanide kumasiyanasiyana pakati pa 70 ndi 120 pamasiku osiyanasiyana oyesa ndi kuyeza.

Gawo ili limayika mlendo pamwamba pa mndandanda wazinthu zolemera kwambiri mumtundu uwu wa organic compound zomwe zidalembedwapo ndi zida za anthu. Para Poyerekeza, matupi oundana a Nuvem a Oort kapena a Cinturão a Kuiper ali ndi tizigawo tating’ono ta mamolekyu ovutawa. Kukhalapo kwakukulu kwa zinthuzi kumasonyeza kuti mtambo wa molekyulu umene unachititsa thupi limeneli unali ndi kachulukidwe ka carbon ndi okosijeni wosiyana kwambiri ndi wa nebula woyambirira wa solar.

Kuwunika kwa kugawa kwapang’onopang’ono kwa mpweya kunawonetsa njira zosangalatsa za asymmetric zomwe ofufuza apeza:
– Methanol adawonetsa kuchuluka kwambiri mu gawo lapakati la nyukiliya yomwe ikuyang’ana komwe kumayambira kutentha.
– Kutulutsidwa kwa ma organic compounds kunachitika mosalekeza ngakhale chinthu chitatha kupitilira kutentha kwakukulu munjira yake.
– Outros zinthu, monga nthunzi yamadzi ndi methane, zidazindikirikanso m’magawo achiwiri mu kapangidwe ka chikomokere.

Kusiyana kwa kutulutsa mpweya ndi stardust

Njira zotulutsira zinthu mumlengalenga zinawonetsa zovuta zosayembekezereka. Zambiri zikuwonetsa kuti methanol sikuti imangochokera ku kutsika kwachindunji kwa pachimake cholimba, komanso kuchokera ku nthunzi wa timbewu tating’ono ta ayezi timene timamwazikana mu chikomokere. Essa gwero lotulutsa kawiri limafotokoza kuchuluka kwa gasi wodziwika ndi olandila aku Chile.

Mosiyana ndi zimenezi, hydrogen cyanide inasonyeza khalidwe losiyanasiyana la thermodynamic, lochokera kupakati pakatikati. Essa dichotomy mu njira zotulutsa mpweya zimawunikira mawonekedwe amkati, pomwe mitundu yosiyanasiyana yosasunthika imatsekeredwa mumadzi oundana okhala ndi zinthu zosiyanasiyana zamafuta. Ma radiation a zochitikazo amasankha pamagulu awa.

Kafukufuku wowonjezera omwe adachitika kale ndi Telescópio Espacial James Webb anali atawonetsa kale kuti mpweya wosakhalitsa wa chinthucho umakhala ndi mpweya woipa. Kuphatikizika kwa matrix okhala ndi mpweya woipa wokhala ndi matumba a methanol koyera kumapanga mawonekedwe amankhwala omwe amatsutsa mitundu yaposachedwa ya mapangidwe a mapulaneti.

Origin isanayambe mapangidwe dzuwa

Zaka zoyerekeza za chilengedwe chakumwamba zimawonjezera gawo lina la sayansi pazochitikazo. Zolinga zochokera ku isotopic ndi kapangidwe kake zimasonyeza kuti chinthucho chinapangidwa zaka zoposa 7 biliyoni zapitazo. Essa Kuwerengera zaka kumasonyeza kuti thanthwe la madzi oundana ndi lakale kwambiri kuposa nyenyezi yomwe imaunikira mapulaneti athu, omwe zaka zake ndi zaka 4.6 biliyoni.

Njira yotulutsa kuchokera ku nyenyezi yake yakunyumba iyenera kuti idachitika zaka mamiliyoni ambiri zapitazo, ndikuyambitsa chinthucho paulendo wapayekha kudzera mu interstellar medium. Pa nthawi yayitali iyi yodutsa mumdima wakuda ndi wozizira, pamwamba pa thupi panagwedezeka ndi kuwala kwa cosmic cosmic, komwe mwina kunasintha chemistry ya zigawo zake zakunja. Komabe, mkati mwake munasungidwa ngati kapsule ya nthawi ya cryogenic.

Kusungidwa kwa zinthu zosasunthikazi kwa zaka mabiliyoni ambiri kumasonyeza mphamvu ya kusungunula kwa kutentha komwe kumaperekedwa ndi kutumphuka kwa chinthucho. Apenas the recent approach of a stellar heat source was able to break this natural seal and release the primordial gases for spectroscopic analysis.

Kufunika kwa astrobiology ndi prebiotic chemistry

Kuzindikira kwa mamolekyu ocholoŵana m’matupi osokera kumatithandiza kwambiri kumvetsetsa mmene zamoyo zinayambira m’chilengedwechi. Methanol imagwira ntchito ngati chomangira chomangira cha prebiotic chemistry, imagwira ntchito ngati kalambulabwalo wa mapangidwe a shuga, ma amino acid ndi mamolekyulu ena ofunikira ku cell biology.

Kutulukira kuti nyenyezi zakutali zinkatha kupanga ndi kusunga unyinji wotero wa kalambulabwalo wa zamoyo umenewu kumalimbitsa chikhulupiriro chakuti zinthu zofunika kwambiri pa moyo n’zochuluka mumlalang’ambawu. Thupi lakumwamba limachita, pochita, ngati galimoto yoyendetsa ndege yomwe imatha kubzala malo osabala ndi zinthu zofunika kuti pakhale zovuta zamagulu.

Malo opangira kafukufuku akupitiliza kukonza kuchuluka kwa data yomwe yasonkhanitsidwa pawindo lowonera bwino. Ma computational modelling of the fluid dynamics in the object’s coma imafuna miyezi yambiri yokonzedwa pa makompyuta akuluakulu kuti alekanitse chizindikiro chothandiza ndi phokoso lakumbuyo kwa cosmic.

Zowona za bungwe la danga

Kuyesetsa kulemba zomwe mlendoyu akudutsa kunalimbikitsa mgwirizano wapadziko lonse wokhudzana ndi zakuthambo. Além ya matelesikopu apawayilesi oyambira pansi, zowonera m’mizere ngati Hubble, ndi zida za Agência Espacial Europeia zakhala zikuyang’aniridwa kuti azijambula zithunzi pamafunde osiyanasiyana. Njira ya Essa ya multispectral inalola kuti pamangidwe mawonekedwe atatu amtundu wa mpweya ndi fumbi.

Zithunzi zowoneka bwino zimawulula kukhalapo kwa ma jeti olunjika ndi zida zowoneka ngati fan zomwe zimachokera pachimake chozungulira. Kugwirizana pakati pa zithunzi zooneka ndi mapu a wailesi kunathandiza kudziwa mmene thupi limazungulira komanso malo enieni a ming’alu yogwira ntchito pamwamba pake. Ntchito yolumikizanayi ikuwonetsa kuthekera kwa gulu la asayansi padziko lonse lapansi kuyankha mwachangu ku zochitika zakuthambo zakuthambo.

Ngakhale pamene chinthucho chimabwerera mofulumira patali ndipo kuwala kwake kukucheperachepera tsiku ndi tsiku, zida zowonongeka kwambiri zimapitirizabe kufufuza siginecha yake yofooka ya kutentha. Zomwe zasiyidwa ndi ndimeyi zidzalimbikitsa kafukufuku wamaphunziro kwazaka zambiri, kutanthauziranso magawo omwe amagwiritsidwa ntchito pogawa ndikumvetsetsa zamitundu yosiyanasiyana ya mapulaneti omwe afalikira kudutsa Via Láctea.

To Top