Igwe teliskop redio ALMA, nke dị na ọzara Atacama, na Chile, dekọtara ihe anomaly kemịkalụ na-enwetụbeghị ụdị ya mgbe ọ na-eleba anya na ahụ nke eluigwe na-eleta. Ihe data ewepụtara na-egosi na ihe oghere ahụ nwere oke mmanya na-egbu egbu nke dị elu karịa ụkpụrụ ndị sayensị na-enyocha mbara igwe guzobere maka ahụ ndị e hiwere na mpaghara mbara igwe anyị. Nyocha zuru ezu nke ikuku redio ekwela ka ndị ọkà mmụta sayensị na-esepụta ụkpụrụ dị n’ime ya na igwe ojii gas gbara gburugburu isi nke onye njem a dị anya.
Ọ bụ ahụ nke eluigwe nke na-ejikọtaghị na ike ndọda nke kpakpando anyị bụ isi ma na-aga n’ọsọ dị egwu site na oghere dị n’èzí. Ntụle na-egosi na oke nke ogige organic a kapịrị ọnụ na-agbaji ndekọ niile e dekọrọ n’oge gara aga na ebe ndị dabere na ala ma ọ bụ oghere. Maapụ ihe a na-aga n’ihu na-enye windo kpọmkwem n’ime ọnọdụ kemịkalụ nke sistemu kpakpando dị anya na nke oge ochie.
Mgbanwe nke orbital na ụzọ mgbapụ ngwa ngwa
Usoro ịdọ aka ná ntị ATLAS, na-arụkwa ọrụ site na mpaghara Chile ka achọpụtara na mbụ ahụ nke eluigwe na Julaị 1, 2025. Sua hyperbolic trajectory kwadoro ngwa ngwa site na ebe astrometry, bụ nke na-egosi n’ụzọ doro anya na isi mmalite ya. Diferente n’ime ihe ndị na-agba kpakpando anyị gburugburu na ellipses mechiri emechi, onye ọbịa a nwere ike ike zuru oke iji gbanarị ndọda ndọda mpaghara.
Ọsọ nke nchụpụ na-eru kilomita 61 kwa nkeji, ọnụego na-eme ka ohere ọ bụla nke nnukwu mbara ala ndị a na-adọkpụ jide agaghị ekwe omume. Perihelion, ebe kacha nso nso na kpakpando etiti, mere n’October 2025. Atualmente, ihe ahụ dị na ụzọ ọpụpụ doro anya, na-aga n’ihu n’ime oghere miri emi na-enweghị atụmanya nke nlọghachi.
N’oge ọ na-agafe na ngalaba dị n’ime, nkume ahụ na-ekpo ọkụ gafere orbit nke Júpiter, na-ejigide ihe dịka 670 nde kilomita site na isi okpomọkụ. Essa anya zuru oke iji mee ka usoro nke sublimation rụọ ọrụ n’elu ya, na-emepụta coma na-ahụ anya na jets nke ihe nwere ike ịchọta site na ngwa ngwa dị elu.
Ngwakọta kemịkalụ na oke na-enwetụbeghị ụdị ya
Isi ihe nlebanya milimita na submillimeter bụ na mbinye aka dị iche iche nke methanol na hydrogen cyanide. Nsonaazụ ọnụọgụ ahụ gosipụtara ọdịiche dị egwu na comets mpaghara. Ọnụ ọgụgụ mmanya na-aba n’anya na cyanide dịgasị iche n’etiti oge 70 na 120 n’oge nhazi dị iche iche na ụbọchị nha.
Nkezi a na-edobe onye ọbịa n’elu ndepụta ihe ndị kachasị baa ọgaranya n’ụdị ngwakọta organic nke ejirila ngwa mmadụ depụtatụrụ ya. Para Maka ebumnuche ntụnyere, ozu ndị dị nhịahụ nke Nuvem nke Oort ma ọ bụ nke Cinturão nke Kuiper nwere obere akụkụ dị nta nke ụmụ irighiri ihe ndị a dị mgbagwoju anya. Nnukwu ọnụnọ nke ihe a na-egosi na ígwé ojii molekụla nke mere ka ahụ a pụta nwere carbon na oxygen njupụta dị nnọọ iche na nke primordial anyanwụ nebula.
Ntụle nke nkesa gasị na mbara ala kpughere ụkpụrụ asymmetric na-atọ ụtọ nke ndị nyocha ahụ chọpụtara:
– Methanol gosipụtara mkpokọta dị elu na mbara ala nke oghere na-eche ihu ozugbo na isi iyi nke radieshon thermal.
– Ntọhapụ nke organic ogige mere na-aga n’ihu ọbụna mgbe ihe karịrị ebe kasị ukwuu kpo oku na ya orbit.
– Outros ihe ndị dị ka vapor mmiri na methane, ka achọpụtakwara n’ogo nke abụọ na nhazi nke coma.
Ọdịiche dị na mwepụta nke gas na stardust
Usoro nke iwepụta ihe n’ime oghere gosipụtara mgbagwoju anya na-atụghị anya ya. Ihe omuma a na-egosi na methanol abughi nani na-esite na sublimation nke isi ihe siri ike, kamakwa site na ikpochapu nke obere ice ice gbasasịrị na coma. Essa isi iyi ikuku abụọ na-akọwa oke gas pụrụ iche nke ndị nnata Chile chọtara.
N’ụzọ dị iche, cyanide hydrogen gosipụtara omume thermodynamic dị iche, sitere na nanị etiti etiti. Essa dichotomy na usoro ntọhapụ gaseous na-eme ka usoro dị n’ime ụlọ dị iche iche pụta ìhè, ebe ogige dị iche iche na-agbanwe agbanwe na-ejide n’ime matrices ice nwere ụdị okpomọkụ dị iche iche. Radieshon merenụ na-eme nke ọma na ọkwa ndị a.
Nnyocha ndị ọzọ nke Telescópio Espacial James Webb mere na mbụ egosila na ikuku nke ihe ahụ na-adịru nwa oge bụ nke carbon dioxide na-achịkwa nke ukwuu. Nchikota nke matriks bara ụba carbon dioxide na akpa nke methanol dị ọcha na-emepụta profaịlụ kemịkalụ nke na-ama aka n’ụdị nhazi ụwa ugbu a.
Mmalite tupu e guzobe usoro mbara igwe
Ogologo afọ a na-eme atụmatụ nke anụ ahụ nke eluigwe na-agbakwunye nnukwu mkpa sayensị na ihe omume ahụ. Ntụle ndị dabere na isotopic na nhazi nhazi ya na-egosi na ihe ahụ kpụrụ ihe karịrị ijeri afọ asaa gara aga. Essa ngụkọ oge na-egosi na okwute oyi na-aka nke ukwuu karịa kpakpando nke na-amụnye usoro mbara ala anyị, onye afọ ya dị ihe dị ka ijeri afọ 4.6.
Usoro nchụpụ site na usoro kpakpando ụlọ ya ga-abụrịrị na ọ mere ọtụtụ nde afọ gara aga, na-ebupụta ihe ahụ na njem naanị ya site na etiti interstellar. N’ime ogologo oge a a na-agafe site na oghere gbara ọchịchịrị na nke oyi, elu ahụ na-ama jijiji site na ụzarị mbara igwe nke mbara igwe, nke nwere ike gbanwee kemịkalụ nke elu ya. Otú ọ dị, a na-echekwa ime ahụ dị ka capsule oge cryogenic.
Nchekwa ogige ndị a na-agbanwe agbanwe na-emebibeghị ruo ọtụtụ ijeri afọ na-egosipụta arụmọrụ nke mkpuchi okpomọkụ nke ihe dị n’elu nke ihe na-enye. Apenas nso nso a nke stellar okpomoku isi iyi nwere ike imebi akara eke a ma wepụta gas nke mbụ maka nyocha spectroscopic.
Mkpa na astrobiology na prebiotic chemistry
Nchọpụta nke ụmụ irighiri ihe ndị dị mgbagwoju anya n’ime ahụ ndị kpafuru akpafu nwere mmetụta miri emi maka ịghọta mmalite ndụ na mbara igwe. Methanol na-arụ ọrụ dị ka ihe mgbochi ụlọ dị mkpa na kemịkalụ prebiotic, na-eje ozi dị ka ihe mmalite maka nhazi shuga, amino acid na ihe ndị ọzọ dị mkpa maka usoro ndụ cell.
Nchọpụta a chọpụtara na usoro kpakpando ndị dị anya nwere ike imepụta na ịchekwa ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ihe mmalite ihe ndụ a na-ewusi echiche bụ́ na ihe ndị bụ́ isi na-eme ka ndụ dị ukwuu n’ụyọkọ niile. Ahụ eluigwe na-arụ ọrụ, na omume, dị ka ụgbọ njem n’etiti mbara ala nke nwere ike ịgha mkpụrụ gburugburu ebe na-adịghị mma na ihe dị mkpa maka mmepe nke mmeghachi omume kemịkal dị mgbagwoju anya.
Ụlọ ọrụ nyocha na-aga n’ihu na-ahazi oke data nke akụrụngwa anakọtara n’oge windo nlele kacha mma. Mwepụta mgbakọ na mwepụ nke mgbanwe mmiri dị na coma ihe ahụ chọrọ nhazi ọnwa na supercomputers iji kewapụ mgbaàmà bara uru na mkpọtụ ndabere nke mbara igwe.
Nlebanya ụlọ ọrụ oghere ọnụ
Mbọ e mere idetu akụkụ nke onye ọbịa a kpalitere njikọ zuru ụwa ọnụ nke akụrụngwa nke mbara igwe. Além nke telescopes redio dabere na ala, orbital observatories dị ka Hubble, na ngwá na Agência Espacial Europeia e ezubere iche ese foto na dị iche iche wavelengths. Essa ụzọ multispectral nyere ohere ịmepụta ihe atụ atọ nke gas na uzuzu uzuzu.
Onyonyo anya gosipụtara ọnụnọ nke ụgbọ elu ntụzịaka na ihe owuwu nwere ụdị fan na-esite na isi na-atụgharị. Mmekọrịta dị n’etiti onyonyo a na-ahụ anya na maapụ redio nyere aka chọpụta ngbanwe nke ahụ na kpọmkwem ebe mgbawa nọ n’elu ya. Ọrụ nkwonkwo a na-egosipụta ikike obodo ndị sayensị mba ụwa nwere ime ngwa ngwa maka ihe omume mbara igwe na-adịte aka.
Ọbụlagodi ka ihe ahụ na-alọghachi ngwa ngwa n’ebe dị anya na nchapụta ya na-ebelata kwa ụbọchị, ngwa ndị kachasị emetụ n’ahụ na-aga n’ihu na-enyocha mbinye aka ọkụ ọkụ ya adịghị ike. Ihe nketa nke data nke akụkụ akwụkwọ a hapụrụ ga-eme ka nyocha agụmakwụkwọ ruo ọtụtụ iri afọ, na-akọwapụta usoro eji akọwapụta na ịghọta ụdị kemịkalụ dị iche iche nke sistemu mbara ala gbasaa na Via Láctea.
