Na taʻua e le peresitene o le Estados Unidos, Donald Trump, o le Israel o le a le toe faia ni osofaʻiga i luga o le South Pars kesi fanua, fefaʻasoaaʻi i le va o Irã ma O le faʻamatalaga na oʻo mai ina ua maeʻa le osofaʻiga a Isaraelu talu ai nei i nofoaga o Iran iina, lea na faʻaosofia ai le tauimasui a Iran i nofoaga faʻalenatura liquefied i le Catar. Trump fa’asalalau le fe’au i luga o lana ‘upega tafa’ilagi, fa’ailoa mai o le Estados Unidos e le’i iai muamua se malamalama’aga i le gaioiga a Isaraelu ma e le’i a’afia le Catar.
O le fanua South Pars o lo’o fa’atusalia ai le tele o kesi fa’alenatura fa’asao i le lalolagi, fa’atasi ai ma su’esu’ega vaelua i le va o atunu’u e lua. O le Irã e fa’alagolago i ai e tu’uina atu ai se vaega tele o lona mana’oga i totonu, ae fa’aaoga e le Catar le vaega tutusa, ua ta’ua o le North Dome, mo le auina atu i fafo o kasa liquefied. O le osofaʻiga a Isaraelu na faʻaalia ai le faʻateleina e ala i le taia saʻo o le malosi o le malosi o Iran, o se mea e leʻi tupu muamua i le feteenaiga o loʻo iai nei.
Ta’utinoga o le Trump ma aiaiga ua tu’uina atu
Na fa’amamafaina e le pu o le Israel na ia gaoioi, fa’aosofia e mea na tutupu i le itulagi o Oriente Médio. Ele fa’amautinoa o le a leai ni osofa’iga fou a Isaraelu e faasaga i le toagalauapi, pe afai e taofia e Irã ia gaioiga faapena. O loʻo manino le tulaga: soʻo se osofaʻiga fou a Iran i le Catar fale o le a iʻu i se tali ogaoga mai le Estados Unidos.
Na faamatalaina e le peresitene le South Pars o se aseta sili ona taua ma taua mo le tamaoaiga faaitulagi. Ele lapatai mai, i le tulaga o le le tausisia, o le Estados Unidos o le a faʻaumatia atoa le fanua ma le malosi ma le mana e leʻi vaʻaia muamua e le Irã. O le taufaamataʻu na faia saʻo, faʻamalosia le tulaga Amerika i le puipuiga o paaga i le Golfo.
Taunuuga i maketi o malosiaga
Brent tau suau’u si’itia maualuga ina ua mae’a mea na tutupu, e sili atu i le $119 i le paelo i le lotolotoi o atugaluga e uiga i le mautu o sapalai o le lalolagi. O le Catar na taofia mo se taimi le tumau se vaega o le gaosiga i ona nofoaga na afaina, lea na aafia ai le tusa ma le 20% o le kasa masani fa’asusu a le lalolagi. O le Mercados na tali atu ma le fesuisuiai, e atagia ai le lamatiaga o le taʻavale faaumiumi.
O afi ma faʻaleagaina matuia na faʻamauina i le Ras Laffan fale i le Catar mulimuli i fana a Iran. Na pulea le afi, ae o le toe faaleleia e umi se taimi ma aafia ai oloa auina atu i fafo. Especialistas mata’ituina le lamatiaga o le fa’atuputeleina e ono a’afia ai le Estreito o le Ormuz, o se auala taua mo fefa’ataua’iga malosi.
Tala ole fanua South Pars
O le South Pars fanua e aofia ai se vaega tele i le Golfo Pérsico ma sa suʻesuʻeina faʻatasi mo le tele o tausaga. O le Irã o lo’o fa’agaoioia le vaega e fa’amalieina le 70% o lona mana’oga i totonu o le kesi, ae o le Catar e taula’i atu i fa’atau atu i maketi i le Ásia ma le Europa. Qualquer faaumiumi tapuni e aafia tonu ai le saogalemu o le malosi o le lalolagi.
Na faia e Isaraelu le osofaʻiga muamua i fale Iran i le South Pars sone tamaoaiga, i fafo atu o le talafatai o Asalouye. O le gaioiga na soso’o ai ma le tauimasui a Iran i le Catar fale gaosi oloa. Irã na faʻamatalaina osofaʻiga i luga o ana atinaʻe o se taumafaiga e faʻaleagaina le itulagi, faʻamautu se leo taofiofia i faʻamatalaga aloaia.
Tali fa’aitulagi ma fa’ava-o-malo
Catar na lipotia mai le tele o le faaleagaina o ona fale ae alofia le faʻateleina saʻo. Autoridades o le atunu’u na fa’amamafaina le mana’oga e puipuia mea tetele e mana’omia mo fefa’ataua’iga i le lalolagi. O le Irã, e ala i lana minisita o le Relações Exteriores, na faitioina gaioiga a Israel ma Estados Unidos e mafua ai le faateleina o feeseeseaiga.
E leai se fa’amatalaga aloa’ia vave mai Israel i fa’amatalaga Trump. O loʻo faʻaauau pea le taulai i le taofiofia o osofaʻiga fou e ono afaina ai ala o le sami ma sapalai malosi. Analistas matau o le taufaamata’u a Amerika ua faamoemoe e taofia atili ai le toe taui ma sui ma faatumauina le mautu i le Golfo.
Aafiaga i le gaosiga ma le auina atu i fafo
Ole vaega ole fa’amalologa ole gaosiga ile Catar na fa’aitiitia ai le voluma avanoa ile maketi fa’avaomalo. Exportadores isi mea e feagai ma le mamafa e faʻafetaui ai le le lava, ae o faʻatapulaʻa faʻaogaina e faʻalavelave ai le faagasologa. Irã fa’atumauina fa’agaioiga i lana vaega o le fanua e ui ina fa’aleagaina ua lipotia.
E mata’ituina lelei e le pulega o le malosi ia atina’e e iloilo ai tulaga lamatia mo se taimi umi. O le fa’asaoina o le fanua e manatu e mana’omia e ‘alofia ai fa’alavelave lautele i le vaega o le hydrocarbon.