Bên dưới bề mặt Hồ Sứa, nằm trên hòn đảo không có người ở Eil Malk thuộc Quần đảo Rocky của Palau, là một trong những quần thể động vật hoang dã kỳ lạ nhất trên Trái đất. Hàng triệu con sứa vàng đã tiến hóa cô lập trong khoảng 12.000 năm, tạo thành một phân loài độc nhất chỉ có ở đó. Không có vùng nước nào khác trên hành tinh là nơi sinh sống của loại sứa cụ thể này với số lượng và đặc điểm hành vi nổi bật như vậy.
Sự cô lập này bắt đầu khi mực nước biển thay đổi vào cuối kỷ băng hà cuối cùng. Các đầm phá gần đó và đại dương rộng mở được ngăn cách với hồ bằng một hàng rào tự nhiên. Theo thời gian, sự tách biệt này đã tạo ra một hệ sinh thái khép kín nơi các loài tiến hóa trong điều kiện hoàn toàn ổn định. Kết quả là một quần thể sứa có những đặc điểm khác biệt với họ hàng của chúng ở vùng biển xung quanh.
Cấu trúc hồ và sự hình thành địa chất của nó
Hồ Medusas, được người dân địa phương gọi là Hồ thứ Năm, dài khoảng 400 mét và sâu 30 mét. Địa hình của nó được hình thành bởi các quá trình địa chất xảy ra sau khi kết thúc kỷ băng hà cuối cùng. Vùng nước được bao quanh bởi rừng ngập mặn hỗ trợ nhiều loại động vật không xương sống biển cần thiết cho sự cân bằng của hệ sinh thái.
Rào cản tự nhiên ngăn cách nó với đại dương rộng mở đã tạo ra những điều kiện độc đáo. Bị cô lập hàng ngàn năm, hồ đã phát triển vòng đời độc lập của riêng mình. Sứa đã trở thành cư dân chiếm ưu thế nhất trong môi trường khép kín này, thích nghi hoàn hảo với đặc điểm cụ thể của nước và khí hậu của hòn đảo.
Hành vi kỳ lạ của sứa vàng
Loài đáng chú ý nhất trong hồ là loài sứa vàng, có tên khoa học là Mastigias papua etpisoni. Hành vi của chúng đặc biệt bất thường: sứa di cư khắp vịnh để phản ứng với vị trí của Mặt trời suốt cả ngày. Khi mặt trời mọc, chúng bắt đầu bơi về phía đông cho đến khi chạm tới một đường bóng tối. Khi ngôi sao di chuyển trên bầu trời, chúng di chuyển về phía tây, tạo ra các chuyển động đồng bộ tạo thành các tập hợp dày đặc có hình dáng trực quan ấn tượng, tương tự như một bức tường sinh vật nổi.
Việc di chuyển hàng ngày này không phải là ngẫu nhiên. Nó liên quan chặt chẽ đến mối quan hệ cộng sinh với tảo hai roi, loại tảo cực nhỏ sống trong các mô của sứa. Những loài tảo này phụ thuộc vào ánh sáng mặt trời để tạo ra năng lượng thông qua quá trình quang hợp. Mỗi lần sứa lướt qua vùng nước đầy nắng, chúng giúp tảo hấp thụ lượng ánh sáng cần thiết. Đổi lại, tảo cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng hỗ trợ cả sứa và hệ sinh thái hồ.
Chu kỳ dân số và tác động của khí hậu
Quần thể sứa trong hồ thay đổi đáng kể qua các năm. Điển hình, hồ là nơi sinh sống của khoảng 5 triệu con sứa vàng. Tuy nhiên, vào năm 2005, ước tính cho thấy có tới 30 triệu cá thể ở đó. Sự biến động này đã thay đổi mạnh mẽ vào năm 2016, khi con số này giảm xuống mức nghiêm trọng. Tình hình nghiêm trọng đến mức chính quyền phải tạm thời đóng cửa hồ cho du khách trong suốt hai năm.
Các nhà nghiên cứu cho rằng sự suy giảm đáng kể này là do hiện tượng El Niño. Sự kiện khí hậu này đã làm tăng nhiệt độ nước vượt quá giới hạn bình thường, gây hại cho sự phát triển của tảo cộng sinh. Với ít tảo hơn, sứa mất đi một nguồn dinh dưỡng quan trọng, góp phần trực tiếp vào việc giảm dân số nhanh chóng. Khi điều kiện môi trường trở lại bình thường, hệ sinh thái bắt đầu phục hồi dần dần nhưng ổn định.
Phục hồi hệ sinh thái và sự đa dạng hiện tại
Đến năm 2019, số lượng sứa đã tăng trở lại hàng triệu con, cho phép hồ mở cửa trở lại hoàn toàn cho du khách và các nhà nghiên cứu. Sự phục hồi thể hiện khả năng phục hồi của hệ sinh thái bị cô lập khi điều kiện môi trường được cải thiện. Ngoài sứa vàng, còn có một loài khác sinh sống trong hồ:
- Sứa vàng (Mastigias papua etpisoni) – loài chiếm ưu thế và cư dân chính
- Sứa mặt trăng – hiện diện với số lượng nhỏ hơn đáng kể
- Dinoflagellates – loài tảo cực nhỏ có mối quan hệ cộng sinh với sứa
- Động vật không xương sống biển đa dạng – được hỗ trợ bởi rừng ngập mặn xung quanh
- Vi sinh vật đáy hồ – thành phần thiết yếu của chuỗi thức ăn
Tập hợp các sinh vật này tạo thành một hệ thống khép kín, trong đó mỗi loài đóng một vai trò cụ thể trong việc duy trì sự cân bằng chung. Hồ vẫn là một phòng thí nghiệm tự nhiên, nơi quá trình tiến hóa tiếp tục mà không có sự can thiệp từ bên ngoài trong nhiều thiên niên kỷ, tạo ra một trong những hệ sinh thái độc đáo nhất ở Thái Bình Dương và toàn thế giới.