News (SM)

Euclid space telescope e iloa lelei le mama Einstein i le galaxy lata ane

Galáxia
Foto: Galáxia - Don Pedro da Costa/shutterstock.com

O le Euclides space telescope ua faamaumauina se mama seasea o Einstein faataamilo i le aniva NGC 6505, e tusa ma le 590 miliona malamalama-tausaga mai le Terra. Esse fa’alavelave e tupu pe a lolo’u e le kalave o se aniva tele le malamalama mai se mea mamao, ma maua ai se li’o toetoe lava atoatoa o le malamalama. O le ata na aliaʻe i le taimi o suʻega muamua o le misiona, faʻalauiloa i le 2023, ma faʻatusalia le mama atoatoa muamua na matauina i se aniva i le NGC catalog.

O le galaxy puna malamalama e tusa ma le 4.4 piliona malamalama tausaga le mamao, faatasi ai ma le fetaui tonu i le va o le tagata matau, tioata ma le puna e mafai ai ona fausia tutusa le mama. O le aafiaga Esse o loʻo faʻaalia i le faʻataʻitaʻiga le Albert Einstein aʻoaʻoga o fesoʻotaʻiga lautele, na faʻatulagaina i le 1915, lea e faʻamatalaina ai le kalave o le curvature o avanoa-taimi. O le su’esu’ega e fa’amaonia ai valo’aga ua leva ona fa’amauina ma fa’amaumauga maualuga e maua mai mea pu’eata opitika ma infrared.

  • O le lensing galaxy NGC 6505 e galue o se tioata malosi o le kalave.
  • O le malamalama mai le aniva mamao e punou ma faalautele i se faiga lapotopoto.
  • O le fa’alavelave e mafai ai ona fua sa’o le aofa’i o le mamafa o lo’o a’afia ai.

Einstein Fa’amatalaga Mata’ituina Mama

O le ata na pu’eina e Euclides o lo’o fa’aalia ai le mama pupula i le ogatotonu o le aniva NGC 6505, fa’atasi ai ma fa’amatalaga e aofia ai le tioata fa’alauteleina o fetu. Essa va’ava’ai mamao, i tu’uga lautele, fa’afaigofieina su’esu’ega sili atu ona fa’amama nai lo tulaga mamao. Equipes saienitisi su’esu’e fa’amaumauga ma fa’ata’ita’iga e tu’ufa’atasia le tufatufaina o fetu va’aia ma le aofa’i o a’afiaga o le kalave.

O le fetaui lelei i le va o mea faitino na maua ai se mama tutusa, o se mea e seasea e oo lava i le mata’ituina o le kalave. O le uluai suʻesuʻega na tupu i le 2023, i le taimi o le faʻavasegaina o le telescope, ma maua ai se suʻesuʻega loloto na lomia mulimuli ane. O le fa’ai’uga o mea pu’eata na fa’ataga ai le va’aiga sili atu ona manino nai lo ata muamua o mea fa’atusa.

O mea pogisa e fa’aalia e ala ile fa’ata o le kalave

O suʻesuʻega o le mama e faʻaalia ai e naʻo le 11% o le ogatotonu o le aniva NGC 6505 o mea pogisa, ma fetu o loʻo pulea lenei itulagi i totonu. Nas pito i fafo, o le sao o mea pogisa e matua faateleina e faʻapipiʻi faʻatasi le fausaga. E fesoasoani le tufaina Essa e fa’amanino fa’ata’ita’iga e uiga i le fa’atupu ma fa’atupuina o aniva ile taimi.

O mea pogisa e le fa’aolaina pe fa’amanaia le malamalama, ae o lona i ai e iloa fa’atasi e ala i le malosi fa’akalave o lo’o faia i luga o le malamalama ma isi vaega. I le tulaga o le mama Einstein, o le curvature aafiaga e mafai ai le aofaiga atoa o le tioata e fuafua tonu, tuueseeseina vaega vaaia ma le vaaia. Esses fa’amaumauga e saofagā i le Euclides fa’afanua tele o le atulaulau.

O le tu’ufa’atasiga o mata’ituina mata’utia ma le infrared e maua ai manatu fa’atasi o le galaxy ma le va’aiga fa’aletonu o le lagi. Pesquisadores fa’aoga algorithms ma atamai fa’apitoa e iloa ai sui tutusa i le faitau piliona o aniva o lo’o matauina e le misiona.

Misiona Euclides ma su’e mo tioata kalave

Ole fa’amoemoe autu ole Euclides ole fa’afanua o le fa’asoaina o mea va’aia ma mea pogisa i luga atu o le tasi vaetolu o le lagi, ma mata’ituina le faitau piliona o aniva mamao. Suas mafai gafatia e mafai ai ona iloa le faitau afe o mata tioata kalave i totonu o nai tausaga o loʻo sosoʻo ai. O faʻamoemoega e aofia ai le faʻamaonia o le tele o mama atoatoa ma sili atu i le selau afe tioata faʻapitoa.

O metotia e iloa ai mamanu e fa’agasolo ai le maualuga o ata e fa’atupuina i aso uma. O le sui tauva Cada o lo’o su’esu’eina au’ili’ili e fa’amaonia ai o lo’o fa’atusalia ai se aafiaga mata’utia malosi. Essa auala fa’aleaogaina e fa’alautele ai le fa’asologa o mea iloga e su’e ai tulafono o le fisiki i fua fa’alelagi.

Fa’asaienisi fa’aoga o le mea mata’utia

O le mama Einstein e fai ma falesu’esu’e fa’anatura mo le su’eina o feso’ota’iga lautele i mamao mamao, fa’atasi ai ma fua e matua’i o gatasi ma valo’aga fa’apitoa. O le suʻesuʻeina o foliga ma le tele o le mama e maua ai faʻamatalaga i luga o le mamafa o loʻo aʻafia ma lona tufatufaina i totonu. Esses fa’ai’uga fa’amanino le malamalama i le tu’ufa’atasiga o aniva latalata ma mamao.

O loʻo suʻesuʻeina foi e le misiona le malosi pogisa, e nafa ma le faʻavaveina o le faʻalauteleina o le atulaulau, e ala i faʻafanua tolu-dimensional faʻatasi ma faʻamaumauga tioata. O le Observações ma le NGC 6505 e saofagā i le faʻamaonia pe o faʻataʻitaʻiga o loʻo iai nei o le galaxy e fetaui ma fausaga moni na iloa. O le latalata o le galaxy e mafai ai ona fa’atasi su’esu’ega fa’ata’ita’iga fa’atasi ma isi va’aiga mamao fa’ateresitila.

O le su’esu’ega ua fa’ailoa mai ai le ma’ale’ale o meafaifa’aili a le Euclides i mea fa’apitoa e le’i iloa i fa’amatalaga muamua. Galáxias fa’avasegaina i le silia ma le seneturi talu ai, e pei o le NGC 6505, fa’aalia fa’amatalaga fou pe a va’aia i tekonolosi fa’apitoa. Fa’aauau su’esu’ega o fa’amaumauga e tatau ona fa’ailoa ai isi tulaga fa’apenei i totonu o itulagi fa’afanua e le misiona.

Fa’amoemoega i le lumana’i mo su’esu’ega o le vateatea

Euclides o loʻo faʻaauau pea ona aoina ata maualuga e faʻalauteleina ai le malamalama e uiga i vaega le vaaia o le atulaulau. O le su’esu’eina o mama ma tioata fa’aopoopo o le a fa’ataga ai fa’atusatusaga fa’afuainumera i le tele o taimi ma meatotino o nei fa’aoga seasea. Equipes fa’alapotopotoga fa’ava-o-malo e galulue fa’atasi i le fa’auigaina o fa’ai’uga e fa’alautele ai fesili fa’avae i le vateatea.

O faʻamatalaga e faʻamalosia ai le taua o misiona faʻapitoa i le suʻesuʻeina o le atulaulau pogisa, lea o mea e le vaaia ma le malosi e pulea ai le paleni atoa. Dados fa’amatalaga sa’o e uiga i le tufatufaina tele e fesoasoani e iloa ai le va o fa’ata’ita’iga fa’ata’ita’iga eseese na fa’atulagaina i le tele o tausaga. O le faʻaauauina o le misiona o loʻo folafola mai ai ata fou e faʻatamaoaigaina ai le ata o loʻo iai nei o le vateatea.