Elias 2-24 b pobija rekord jako najmłodsza planeta w kosmosie

Astronomowie zidentyfikowali najmłodszą znaną dotąd planetę pozasłoneczną Elias 2-24 b, która powstała niespełna milion lat temu w odległości 450 lat świetlnych od Ziemi. Zespół badawczy potwierdził obecność gazowego obiektu wewnątrz gęstego dysku materii otaczającego młodą gwiazdę centralną. Pomiary wykazały, że masa nowo odkrytego ciała odpowiada masie Jowisza.
Nazwa układu upamiętnia astronoma J. H. Eliasa, który stworzył katalog młodych obiektów gwiezdnych w tym rejonie przestrzeni kosmicznej. Odkryty glob dzieli przestrzeń z macierzystą gwiazdą Elias 2-24.
Opis analiz ukazał się w czasopiśmie naukowym The Astrophysical Journal Letters. Wcześniejsze rekordy wieku należały do czterech ciał niebieskich liczących ponad 5 milionów lat, zlokalizowanych w układach PDS 70 oraz WISPIT 2. Dotychczasowe modele teoretyczne zakładały bowiem, że uformowanie gazowego olbrzyma o gabarytach zbliżonych do Jowisza wymaga co najmniej pięciu milionów lat nieprzerwanej akrecji materii, a proces ten powinien przebiegać znacznie wolniej w odległych, zewnętrznych rejonach dysku protoplanetarnego, gdzie gęstość cząstek gazu oraz pyłu jest wielokrotnie niższa. Nowe dane podważają te założenia.
Aparatura potwierdziła istnienie globu.
Planeta Elias 2-24 b okrąża centrum układu po orbicie oddalonej 55 razy bardziej niż dystans dzielący Ziemię od Słońca. Wskaźniki te ujawniły istotne luki w matematycznych symulacjach tempa zagęszczania materii kosmicznej. Zarejestrowany wiek obiektu nie przekracza miliona lat.
Współautor badania Lucas Cieza z chilijskiego Universidad Diego Portales zaznaczył w komunikacie NASA, że dotychczasowe teorie z trudem wyjaśniały genezę poprzednich rekordzistów. Naukowiec wskazał na konieczność zrewidowania praw fizyki dotyczących migracji gazu.
Ustalenia zakończyły dekadę sporów dotyczących struktury materii krążącej wokół Elias 2-24. Radioteleskop ALMA funkcjonujący na pustyni Atakama w Chile zarejestrował wyraźną przerwę wewnątrz pyłowego pierścienia. Obserwacje potwierdziły obecność pustego korytarza wyciętego przez grawitację. W tym samym punkcie instrument VLT należący do Europejskiego Obserwatorium Południowego wychwycił punktowe źródło słabego promieniowania.
Astronom Andrea Bernardi przeanalizował wcześniejsze archiwa Obserwatorium W. M. Kecka na Hawajach. Przegląd objął siedem układów gwiezdnych z podobnymi szczelinami strukturalnymi.
Badacze zastosowali koronograf blokujący bezpośredni blask gwiazdy centralnej. Metoda umożliwiła wyizolowanie słabych sygnałów świetlnych emitowanych przez gaz opadający na formujący się glob. Zespół zyskał bezpośredni wgląd w obszar narodzin planety.
Zestawienie ekspozycji z 2018 i 2020 roku wykluczyło błąd instrumentalny. Wyliczona trajektoria ruchu dowiodła, że źródło światła nie jest przypadkową gwiazdą tła.
Elias 2-24 b znajduje się dokładnie wewnątrz wyżłobionej w dysku szczeliny, co potwierdził Bernardi w oficjalnym sprawozdaniu. Ściągana materia nadal zasila rozrastający się glob. Proces ten generuje ciepło wykrywane przez ziemskie detektory podczerwieni. Zjawisko dowodzi bezpośredniego wpływu grawitacji planety na otoczenie.
Większość ze znanych 6 tysięcy planet pozasłonecznych wykryto metodą tranzytu. Technika ta polega na rejestrowaniu spadku jasności gwiazdy, gdy przysłania ją obiegający glob.
Ograniczenia aparatury przy bezpośredniej obserwacji gazowych olbrzymów
Tradycyjne metody obserwacyjne zawodzą w przypadku gęstych obłoków gazu i szerokich orbit. Rejestracje faworyzują planety stare, które dawno opuściły macierzyste środowisko pyłowe. Brak danych o wczesnych stadiach utrudnia weryfikację ewolucji Układu Słonecznego.
Materia wokół młodych gwiazd skupia się w wirujących pierścieniach. Drobne cząstki pyłu zderzają się ze sobą i tworzą coraz większe skupiska skalne.
Lucas Cieza podkreślił, że Droga Mleczna nieustannie tworzy układy planetarne na różnych etapach rozwoju. Ograniczeniem pozostaje czułość obecnych sensorów optycznych. Bezpośrednie obrazowanie wymaga tłumienia milionów fotonów z gwiazdy macierzystej.
- Średnia odległość orbity Elias 2-24 b wynosi 55 jednostek astronomicznych.
- Szacowany wiek planety nie przekracza miliona lat.
- Układ gwiezdny znajduje się 450 lat świetlnych od Ziemi.
Bernardi wyjaśnił, że ostateczny sukces zapewniła korelacja danych z teleskopów naziemnych w Chile i na Hawajach. Żaden pojedynczy instrument nie dostarczyłby wystarczających dowodów.
Przyszłe misje wykorzystają zaawansowane instrumenty blokujące światło gwiezdne. Projektowany przez NASA Teleskop Kosmiczny Nancy Grace Roman otrzyma specjalny koronograf nowej generacji. Inżynierowie zakończyli testy optyki w laboratoriach w 2026 roku.
Nowy teleskop kosmiczny zbada wewnętrzne strefy młodych układów planetarnych w poszukiwaniu kolejnych gazowych olbrzymów. System optyczny wyeliminuje zakłócenia powodowane przez ziemską atmosferę.
Technologia pozwala obecnie śledzić formowanie się światów w czasie rzeczywistym. Badacze zyskali narzędzia do badania układów planetarnych w fazie ich powstawania. Elias 2-24 b stanowi pierwszy w pełni potwierdzony przypadek tak młodego globu.
Obserwatorium Kecka zaplanowało dalsze pomiary spektroskopowe gazu wokół planety. Zespół sprawdzi skład chemiczny materii zasilającej jowiszowy glob.






